platform voor public governance, audit & control

Onderdeel van: EICPC

eicpc logo

Opinie


Varen op zicht ...


Door: Peter Verheij
Laatste bijgewerkt op: dinsdag 19 mei 2020 om 08.36

04-05-2020

Varen op zicht …

Door Peter Verheij*

Premier Rutte gebruikte recent de uitdrukking: ‘We varen op zicht’. En het zicht is buitengewoon beperkt, weten we inmiddels allemaal wel, rondom het coronavirus.

Wat betekent eigenlijk ‘varen op zicht’? De uitdrukking komt uit de scheepvaart. Ook ‘varen op zicht’ is aan voorschriften gebonden. Er is in de scheepvaart sprake van ‘slecht zicht’ als er op hoofdvaarwegen minder dan 1.000 meter en op andere vaarwegen minder dan 400 meter vooruit gekeken kan worden. Er zijn vaarwegen waar het verplicht is over een radarsysteem te beschikken om te mogen ‘varen op zicht’. Bij andere vaarwegen geldt dat de schipper mag doorvaren zolang het veilig kan, wel is het geven van een ‘mistsein’ voorgeschreven. Ook moet een tweede persoon uitkijken op de boeg van het schip. Beschikt het schip niet over een radarsysteem waar dit verplicht is? Dan is het verplicht zo snel mogelijk een veilige ligplaats op te zoeken. Een prachtige beeldspraak dus, met vele parallelen.

Varen op zicht. Wie zich in deze parallel verdiept, ontdekt dat niet bedoelt wordt: we doen maar wat. Alleen al de ‘intelligente lockdown’ van woordkunstenaar Rutte geeft dat aan. Nee, er is sprake van tal van vooraanstaande hoogleraren die adviseren wat wijsheid is, in de gegeven omstandigheden. Wijsheid is daarbij de erkenning: ‘we weten het gewoon even niet’. En dat wekt, gek genoeg, tóch vertrouwen.

Er zijn meer parallelen te trekken. Bij heldere weersomstandigheden is volledig varen op ‘instrumentarium’ technisch mogelijk, maar er zijn weinig schippers die dat doen. Dichtbij de knoppen en zicht vanuit de stuurhut, is meestal het devies. Regelmatig de blik over het water en soms de verrekijker in de hand.

De parallel met de scheepvaart gaat ook op voor het besturen van (lokale) overheden en andere publieke organisaties. Het vereist deskundigheid, expertise en vakmanschap. Ook is het beschikken over het juiste instrumentarium een vereiste. En iedere ‘schipper’ of bestuurder heeft zo zijn eigen wijsheden die hij hanteert. Als je hen vraagt: ‘Hoe doe je dat?’. Volgen er altijd wel enkele vuistregels die zij erop nahouden. Dat geeft iets aan van hun intuïtief vermogen. Het toont de ervaring. Niemand die uitsluitend met die vuistregels aan de slag gaat natuurlijk. Het is én én. En het juiste instrumentarium én vakmanschap en professionaliteit.

Ook in normale omstandigheden zijn er enkele lessen te trekken voor (financiële) bestuurders en controllers. In de loop der jaren zijn er tal van control- en governanceinstrumenten ontwikkeld. De een nog innovatiever en intelligenter dan de ander. Soms een hype, soms een duurzame nieuwe toevoeging aan wat we al wisten. Niet uitsluitend varen op de (uitkomst van) instrumenten, de hand dichtbij de knoppen en anderen waarschuwen als het zicht beperkt is. Een belangrijke waarde daarin is transparantie. Transparantie over de veronderstellingen en aannames waar mee gewerkt wordt. Transparantie over beperkingen en over scenario’s die er zijn of voorbereid worden. Transparantie over wat we weten en wat we niet weten. Dat wekt vertrouwen.

De filosoof Goethe had er een mooie spreuk voor: ‘In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister’, onder ons wel vrij vertaald als: In de beperking kent zich de meester. De oorspronkelijke bedoeling van Goethe was: Hierin toont zich voor het eerst het onderscheid tussen de gezel en de meester! De meester beperkt zich tot het wezenlijke, het essentiële. Zonder toeters en bellen. Mijns inziens toont zich ook de meester als iemand zijn of haar eigen beperkingen kent en daar transparant over is. Dat wekt vertrouwen. Als iets duidelijk is geworden in de coronacrisis, is het dat geen mens de wijsheid in pacht heeft. Daarom is deze socratische houding van Rutte voor iedereen een wijze les!

Drs. P.J. Verheij RA is wethouder in de gemeente Alblasserdam en lid van de Raad voor het openbaar bestuur.

Gepubliceerd op: maandag 4 mei 2020
Laatste bijgewerkt op: dinsdag 19 mei 2020 om 08.36

TPC op

Linkedin

Sluit je aan bij de TPC Linked In-groep, neem deel aan discussies en ontmoet vakgenoten.

Naar Linked In