platform voor public governance, audit & control

Onderdeel van: EICPC

eicpc logo

Opinie


Bestuurscultuur


Door: Paul Hofstra
Laatste bijgewerkt op: maandag 3 januari 2022 om 11.58

Bestuurscultuur

Door Paul Hofstra

Al enige tijd wordt er in Den Haag druk gedelibereerd over een noodzakelijke verandering van de zogenoemde “bestuurscultuur”. Een verandering die vrijwel iedereen van harte onderschrijft, zonder dat overigens erg helder wordt wat die andere bestuurscultuur nu precies inhoudt en nog belangrijker, wat wij als burgers daar uiteindelijk van gaan merken.

Ik ga toch een dappere poging wagen om hier – binnen een gemeentelijke context – iets meer duiding aan te geven. In alle discussies rond de gewenste bestuurscultuur komt het woord “transparantie” opvallend vaak voor. Nu is transparantie in het publieke domein ook wel een heel belangrijke factor. Zo belangrijk dat het al gek en een beetje gênant is dat hier überhaupt een discussie over moet worden gevoerd. Anderzijds is het mijn ervaring in het openbaar bestuur wel dat juist “transparantie” opvallend vaak afwezig is. Sterker nog, transparantie of openheid over wat ik gemakshalve maar even schaar onder de noemer van feiten en bevindingen, moeten vaak met enige kracht worden afgedwongen.

Zo heb ik als rekenkamerdirecteur (veel te) vaak bestuurlijk stevig moeten escaleren om documenten en andere feitelijke gegevens, die nodig waren voor lopend onderzoek, los te weken uit ambtelijke ”klauwen”. Soms werd zelfs glashard ontkend dat gegevens (nog) beschikbaar waren.

Nu betreft het hier nog bestuursorganen met stevige wettelijke bevoegdheden om informatie op te kunnen eisen. Als zelfs die al moeite hebben om informatie te achterhalen, hoe is het dan wel niet gesteld met controlerende organen zoals gemeenteraden, die op dit punt aantoonbaar minder wettelijke bevoegdheden hebben, om stukken op te eisen. Of met burgers, die gewoon willen weten waarom zij worden geconfronteerd met terugvorderingen of (fraude)heronderzoeken?

Het antwoord daarop laat zich raden, ondanks alle wettelijke bepalingen met betrekking tot informatieplicht zoals geformuleerd in diverse wetten. In de dagelijkse praktijk wordt informatie waarvan het college liever niet heeft dat het openbaar wordt, (te) vaak geheim verklaard. Soms moet het op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB), bijvoorbeeld indien er sprake is van het mogelijk schaden van privacy- of commerciële belangen, maar zoals met vele wetten het geval, is ook deze wet behoorlijk op te rekken, waardoor andere (vaak politieke) belangen voorkomen dat informatie uiteindelijk openbaar wordt gemaakt.

Het veranderen van een bestuurscultuur richting meer openheid en transparantie is daarmee nogal een opgave, zo vrees ik. Ondanks alle mooie woorden en voornemens zal dit vooralsnog een schone illusie blijven. Is dat heel erg? Niet als er binnen het openbaar bestuur en in de samenleving voldoende goedwerkende countervailing powers zijn en verder worden versterkt. Zo krijgen rekenkamers binnenkort (nog) zwaardere en bredere bevoegdheden om informatie op te vragen en te verkrijgen. Daarbij is het natuurlijk wel zaak dat deze bestuursorganen ook daadwerkelijk gebruik (gaan) maken van die zwaardere bevoegdheden en dat controlerende organen zoals gemeenteraden met de resultaten daarvan vervolgens ook aan de slag gaan.

Strikt genomen is hier nog wel een wereld te winnen, is mijn ervaring, omdat veel rekenkamers de confrontatie met het gemeentebestuur maar amper aandurven te gaan. Toch is deze route aanzienlijk realistischer dan een brede, maar uiterst vage en vrijwillige cultuurverandering voor het openbaar bestuur in de volle breedte.

Die zal er zo vrees ik nooit komen. Die zal indirect echt moeten worden afgedwongen. Een grotere transparantie met betrekking tot (overheids) informatie is via een versterking van de countervailing powers en andere checks and balances nog wel voorstelbaar en dat is pure winst!

Paul Hofstra, topconsultant bij Vanberkel Professionals en ervaren bestuurder en toezichthouder bij onder meer IND, de Groene Amsterdammer, Free Press Unlimited en JINC. Voormalig partner Deloitte Accountants en ouddirecteur Rekenkamer Rotterdam, email: phofstra@planet.nl

Gepubliceerd op: maandag 3 januari 2022
Laatste bijgewerkt op: maandag 3 januari 2022 om 11.58

TPC op

Linkedin

Sluit je aan bij de TPC Linked In-groep, neem deel aan discussies en ontmoet vakgenoten.

Naar Linked In